ENKA Herinneringsbank en Fontein

Project

ENKA monumenten
Plaats
Ede
Bouwjaar
1938
Type
Industrieel
Rol BOEi
Eigenaar
Status
In ontwikkeling

ENKA Herinneringsbank en Fontein

Langs het spoor bij Ede aan de rand van de Veluwe ligt de voormalige kunstzijdefabriek ENKA. De ENKA was lang het grootste fabriekscomplex in Nederland. De twee kleinste rijksmonumenten staan symbool voor het belang van de fabriek voor Ede en de verdere omgeving: de herinneringsbank en de fontein. Beide gedenktekens zijn in 2004 aangewezen tot rijksmonument 

Geschiedenis van de ENKA monumenten

De Nederlandse Kunstzijde Fabriek, kortweg ENKA, werd in 1919 gebouwd als kunstzijdefabriek door scheikundige en ondernemer J.C. Hartogs. De locatie in Ede was gunstig vanwege de nabijgelegen spoorlijn, het zachte grondwater en de lage grondprijs. De fabriek was een belangrijke industriële impuls voor de gemeente, die in de loop der jaren het inwonersaantal zag groeien van 5.000 tot meer dan 100.000. Al snel na de opening breidde de fabriek uit, onder meer met de Westhal die in 1928 werd geopend. Later volgden er garages voor een eigen busdienst, een ENKA-zwembad, een koor en zelfs een ENKA-dorp. In de hoogtijdagen werkten er ruim 5.000 mensen bij ENKA en was de fabriek voornamelijk bekend door de productie van zemen en sponzen. In de jaren 30 fuseerde het bedrijf met een Duits Kunstvezelbedrijf onder de nieuwe naam Algemene Kunstzijde Unie (AKU). De naam ENKA bleef wel de naam van de diverse producten. Eind 2002 sloot de fabriek haar deuren.

De herinneringsbank werd in 1938 geschonken door ‘Edesche bedrijven en belangstellenden’ ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van de productie van kunstvezel. De herinneringsbank is ontworpen door Brouwer’s Aardewerkfabriek uit Leiderdorp. De herinneringsbank is ontworpen in een sobere expressieve stijl met invloeden uit het Art Decó. 

Net als de herinneringsbank is de fontein een uiting van dankbaarheid voor de komst van de fabriek en de gevolgen die dit heeft gehad voor Ede en haar omgeving. In 1947 werd de fontein aangeboden door ‘de burgerij van Ede’ ter gelegenheid van het 25 jaar bestaan van de A.K.U. Het was een cadeau van onder andere de Christelijke Middenstandsvereeniging Ede, de Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer en de Edense Commerciëlen club als erkenning van het grote belang van de fabriek voor de ontwikkeling van de gemeente. De fontein ligt een aantal meters voor de herinneringsbank en vormt op deze manier een twee-eenheid. De fontein is ontworpen in een expressieve stijl met invloeden vanuit het barok. Het is een karakteristiek voorbeeld van een object uit de keramische industrie van de jaren ’40. Het veelvuldig gebruik van nieuwe en kleurige glazuren in deze periode is goed terug te zien in het ontwerp van de fontein.

Toekomst van de monumenten

BOEi is sinds 2013 eigenaar van de twee monumenten. De beide momumenten moeten wegens de herbestemming van het terrein verplaatst worden. De komen samen te staan op het centrale plein tegeneover het voormalig EHBO-terrein. Op het centrale plein zijn de monumenten straks goed zichtbaar en openbaar toegankelijk voor de nieuwe bewoners van de ENKA, bezoekers en oud medewerkers. In het najaar van 2020 worden de monumenten door een restaurator schoongemaakt en gerestaureerd. Zodra dit gereed is worden de monumenten op hun nieuw plek geplaatst.

 

Doe ook mee

Stichting Vrienden van BOEi is een actie gestart voor de restauratie van deze twee monumenten. Meedoen kan hier: https://www.vriendenvanboei.nl/projecten/ede-herinneringsbank-en-fontein-enka/

In Beeld: 

Blijf op de hoogte

Uitgelichte Projecten